Vogeldierenarts of vogelspecialist, wat is het verschil en is er garantie van deskundigheid?
De specialisatie binnen de vogelgeneeskunde is een bijzondere specialisatie binnen de (dier)geneeskunde. Binnen de humane geneeskunde gaat het om een specialisatie binnen een specifieke diersoort, namelijk de mens. Binnen deze ene soort gaat het om een specialisatie van een orgaan of een specifiek vakgebied binnen het vakgebied. Zo zijn er oogartsen, cardiologen, internisten, dermatologen, kno-artsen, röntgenologen, psychiaters enz. Het belangrijkste kenmerk van deze specialisten is dat deze zich uitsluitend richten en bezighouden op het specialistische vakgebied. Het is dan ook ondenkbaar dat een cardioloog ook nog dermatoloog of gynaecoloog kan zijn omdat van een specialist wordt verwacht dat deze zich volledig richt op zijn specialisatie. Een geriater is nooit tegelijkertijd gynaecoloog.
Binnen de humane geneeskunde is er geen mensenspecialist terwijl het toch maar gaat om 1 (dier)soort. Binnen de diergeneeskunde hebben we te maken met een grote verscheidenheid van diersoorten. Het gaat om zoogdieren, reptielen, amfibieën, vissen en vogels. Binnen de vogelgeneeskunde gaat het om een hele klasse binnen het dierenrijk met meer dan 9000 verschillende soorten, variërend van een kolibrie tot een struisvogel, van een kanarie tot de hyacint ara en van een eend tot een zeearend. De verschillen tussen roofvogels en kanaries als vogels zijn zeker zo groot als tussen zoogdieren zoals een koe en een kat. Niemand zou zich kunnen voorstellen dat er een erkenning als zoogdierspecialist zou zijn waarbij de specialist zowel deskundig is op het gebied van nijlpaarden als van fretten, konijnen, koeien en honden. Er bestaat ook geen hondenspecialist. Er zijn binnen de diergeneeskunde daarentegen wel dermatologen, oogspecialisten , cardiologen, chirurgen enz. die op hun vakgebied deskundig zijn en deze deskundigheid ook toepassen bij meerde diersoorten.Bij de erkende vogelspecialisten gaat het niet om een specialisatie binnen een diersoort maar van een hele klasse binnen het dierenrijk met 9000+ verschillende soorten.Het geeft aan dat daarmee het begrip specialist niet de lading dekt zoals dat wel van toepassing is op andere specialisten binnen de humane geneeskunde en binnen de diergeneeskunde.
Het is dan ook opmerkelijk dat het geen uitzondering is dat erkende vogelspecialisten zich niet alleen bezighouden met de vogelgeneeskunde maar ook nog actief werkzaam zijn op het gebied van zoogdieren zoals honden/katten, konijnen, fretten enz. enz. Het is nog meer opmerkelijk dat er erkende vogelspecialisten zijn die daarnaast erkend specialist zijn op het gebied van de kleine zoogdieren. Bij kleine zoogdieren kunnen we o.a. denken aan de cavia, het konijn, de fret, muizen enz. Het betreft een grote variatie aan totaal verschillende diersoorten. Dat vogelspecialisten daarnaast ook reptielen, hagedissen enz. behandelen maakt het er nog opmerkelijk. Het is feitelijk een bizarre situatie in de wetenschap dat er sprake is van een grote complexiteit en diversiteit binnen de vogelgeneeskunde als we kijken naar de verschillen tussen de vogelsoorten. Het is duidelijk dat er in meerdere opzichten overeenkomsten zijn tussen vogels en reptielen. Het is ook duidelijk dat er vrijwel geen overeenkomsten zijn met zoogdieren.Het is dan ook niet voor de hand liggend om er van uit te gaan dat een erkende vogelspecialistdeskundig is of voldoende ervaring heeft op alle gebieden binnen de vogelgeneeskunde.
Er zijn (vogel)dierenartsen in het Midden Oosten die zich uitsluitend bezig houden met roofvogels. Dat zijn binnen het vakgebied in feite echte roofvogelspecialisten maar aangezien het geen officiële specialisatie is mogen deze dierenartsen zichzelf geen roofvogelspecialist noemen. Deze roofvogelspecialisten zijn overigens tegelijkertijd chirurg, röntgenoloog, internist, cardioloog enz. Het heeft geen zin om met een papegaai naar een dergelijke roofvogelspecialist te gaan en al helemaal niet als het gaat om gedragsproblemen bij de papegaai. Het heeft geen zin om als duivenliefhebber naar een vogelspecialist te gaan die geen deskundigheid en geen ervaring heeft op het gebied van de duivengeneeskunde. De duivenliefhebber kan dan beter naar een vogeldierenarts gaan die wel kennis en ervaring heeft op het gebied van de duivengeneeskunde en met grote regelmaat duivenhokken bezoekt. Dierenartsen die zich gedurende vele jaren volledig hebben toegelegd op de postduiven geneeskunde hebben tegelijkertijd veelal geen ervaring en geen kennis op het gebied van de papegaaien of kanaries. Deze dierenartsen mogen zich officieel geen postduivenspecialist noemen en een vogeldierenarts die zich alleen richt op papegaaien mag zich geen papegaaienspecialist noemen.Binnen de (vogel) diergeneeskunde is er wel een aparte specialisatie op het gebied van commercieel pluimvee. Deze specialisatie heeft een lange voorgeschiedenis vanwege de commerciële belangen van de commerciële pluimveehouderij. Deze pluimveespecialisten zijn in het algemeen ook weer geen deskundigen op het gebied van andere vogels dan pluimvee/hoenders. De conclusie is dat de benaming vogelspecialist feitelijk niet de lading dekt en dat het begrip specialist meer of minder misleidend is. De erkende titel is reden voor grote misverstanden. De suggestie wordt gewekt dat je als eigenaar van een vogel beter naar een vogelspecialist kan gaan dan naar een vogeldierenarts die zich volledig heeft toegelegd op de vogelgeneeskunde . In 1980 is de internationale organisatie van vogeldierenartsen opgericht. AAV (Association of Avian Veterinarians). Een van de founders en de eerste president van de AAV was dr. Greg Harrison.
Er zijn wereldwijd vogeldierenartsen die zich al tientallen jaren hebben toegelegd op de vogelgeneeskunde, lang voordat er spraken was van een officiële opleiding tot vogelspecialist. In Europa is in 1993 de Europese organisatie van vogelspecialisten opgericht met de bedoeling om daarmee erkenning te verwerven voor de vogelgeneeskunde als serieus vakgebied binnen de diergeneeskunde. Er zijn eisen geformuleerd waar een vogelspecialist aan zou moeten voldoen en er worden op enkele plaatsen in Europa opleidingen verzorgd die uiteindelijk leiden tot een erkenning als vogelspecialist. De basis van deze vogelspecialisatie binnen de diergeneeskunde is gelegd door vogeldierenartsen die zich al vele jaren, voor 1993, hebben gericht op de vogelgeneeskunde. Een aantal hebben zich daarbij uitsluitend op de vogelgeneeskunde gericht en zijn/worden niet beschouwd als vogelspecialist. Het is niet voor de hand liggend dat een net afgestudeerde dierenarts, die een opleiding van 3 jaar volgt en zich vervolgens officieel erkend vogelspecialist mag noemen, op alle terreinen binnen de vogelgeneeskunde deskundiger zou kunnen zijn dan een dierenarts die zich al meer dan 20 jaar als vogeldierenarts uitsluitend richt op de vogelgeneeskunde. Dat lijkt al helemaal voor de hand liggend als de officiële vogelspecialist ook nog een belangrijk deel van de tijd werkzaam is op het gebied van zoogdieren en andere “exoten”.
De conclusie is dan ook dat de erkenning als vogelspecialist geen garantie is van deskundigheid op het gehele werkveld binnen de vogelgeneeskunde. Elke suggestie in die richting is onjuist. Deze suggestie is en wordt helaas voortdurend gewekt. Deze ontwikkeling is schadelijk voor de vogelgeneeskunde als geheel waarbij vogeldierenartsen aan de basis staan van de gezondheid en het welzijn van vogels. Net als in de humane geneeskunde staan huisartsen aan de basis van de gezondheid en het welzijn van mensen waarbij huisartsen verwijzen naar specialisten als dat nodig is. Er is in Nederland geen erkende vogelspecialist die internationaal binnen de vogelgeneeskunde als specialist wordt beschouwd op het gebied van het gedrag en welzijn van papegaaien.
Vanuit de Adviespraktijk voor Vogels heb ik me de afgelopen 40 jaar als vogeldierenarts toegelegd op het management, de preventie van gezondheidsproblemen, de preventie van en het oplossen van gedragsproblemen en het bevorderen van het welzijn bij vogels. Binnen het vakgebied van de vogelgeneeskunde wordt ik op dat deelgebied internationaal als deskundige beschouwd. Dat blijkt in de loop van de jaren uit uitnodigingen om op internationale congressen lezingen, workshops en master classes te presenteren. Dat blijkt ook uit uitnodigingen van universiteiten in de USA, Zuid-Amerika en Europa voor het geven van gastcolleges op het gebied van het gedrag en het welzijn van vogels. Het is meer dan opmerkelijk dat een erkende vogelspecialist niet uitsluitend werkzaam is binnen het vakgebied van de vogelgeneeskunde. De benaming vogeldierenarts is geen beschermde benaming. Dat wil zeggen dat elke dierenarts zich ongestraft vogeldierenarts mag noemen. Er is geen basis deskundigheid is vereist en omdat de benaming niet betekent dat de dierenarts zich werkelijk heeft toegelegd op de vogelgeneeskunde.
Wat voor een erkende vogelspecialist geldt, is wat mij betreft ook van toepassing op de benaming vogeldierenarts. Dat betekent dat een vogeldierenarts zich volledig toelegt op de vogelgeneeskunde met alle consequenties van dien.
Dat betekent
- Actief opkomen voor de gezondheid, de belangen en het welzijn van vogels.
- Het bezoeken van (internationale) congressen op het vakgebied.
- Actief een bijdrage leveren aan het vakgebied.
- Nationaal en internationaal samenwerken met collega vogeldierenartsen
Hetzelfde is van toepassing op erkende vogelspecialisten , inclusief het actief samenwerken met vogeldierenartsen. Deze criteria zijn in het belang van de vogels en dus ook in het belang van eigenaren van vogels. Mijn conclusie is dat de afgelopen 40 jaar in Nederland geen sprake is geweest van structureel overleg en samenwerking op het gebied van de vogelgeneeskunde. De consequentie is dat de belangen, de gezondheid en het welzijn van vogels daarvan de dupe zijn geworden. De uitkomst is dat het voor eigenaren van vogels ronduit rampzalig is als deze worden geconfronteerd met gezondheidsproblemen bij de vogel(s). Het is geen uitzondering dat eigenaren uren moeten reizen om bij een dierenarts terecht te kunnen die zich meer of minder heeft toegelegd op de vogelgeneeskunde. Speelt het probleem ’s avonds of in het weekend dan is het regelrecht een drama. Daar komt bij dat het voor eigenaren van vogels niet eenvoudig is om de specifieke deskundigheid van een vogeldierenarts of van een vogelspecialist te kunnen beoordelen.
Enkele manieren om de deskundigheid van een vogeldierenarts en/of vogelspecialist te kunnen beoordelen zijn:
- Het curriculum vitae speelt bij de beoordeling van de achtergronden en deskundigheid een belangrijke rol zoals deze ook een grote rol speelt bij het beoordelen van een kandidaat tijdens een sollicitatieprocedure.
- Hoe lang is de vogeldierenarts/vogelspecialist actief binnen het vakgebied.
- Hoeveel tijd wordt door de vogeldierenarts/vogelspecialist per dag gespendeerd aan de vogelgeneeskunde.
- Is de dierenartspraktijk/kliniek specifiek ingericht op vogels ten aanzien van de wachtkamer, spreekkamer, operatie kamer, opname ruimtes, quarantaine ruimtes, specifieke couveuses enz.
- Hoe vaak worden/zijn door de vogeldierenarts/vogelspecialist (internationale) vogelziektecongressen bezocht. Het gaat om noodzakelijke bijscholing waaruit blijkt dat deze zich voortdurend verder bekwaamd op het vakgebied en internationale contacten heeft?
- Hoe vaak wordt de vogeldierenarts/vogelspecialist uitgenodigd om lezingen of workshops te verzorgen op (internationale) vogelziektecongressen binnen het vakgebied waaruit blijkt dat deze binnen de vogelgeneeskunde, vanwege specifieke deskundigheid en bijdrages, wordt erkend en beschouwd als deskundig?
- Hoe vaak wordt de vogeldierenarts/vogelspecialist uitgenodigd door universiteiten om gastcolleges, workshops te presenteren voor studenten/collega’s?
- Hoe vaak is/wordt de vogeldierenarts/vogelspecialist gevraagd om bijdrages te leveren en hoofdstukken te schrijven in serieuze handboeken op het gebied van de vogelgeneeskunde waaruit blijkt dat de vogeldierenarts/vogelspecialist binnen het vakgebied wordt erkend als deskundig?
- Is de betreffende vogeldierenarts/vogelspecialist lid van de Internationale Organisatie van Vogeldierenartsen (AAV)?
- Is de vogeldierenarts/vogelspecialist actief betrokken bij organisaties op het gebied van de vogelgeneeskunde/vogelwelzijn?
- Referenties en verwijzingen binnen het vakgebied door collega dierenartsen zijn ook een belangrijke graadmeter.
Copyright © Adviespraktijk voor Vogels | drs. Jan Hooimeijer. Niets van deze uitgave mag worden vermenigvuldigd of gekopieerd zonder schriftelijke toestemming van drs. Jan Hooimeijer. Het artikel in originele vorm delen is uiteraard wel toegestaan (en zelfs gewenst) onder de voorwaarde dat dit altijd met duidelijke bronvermelding gedaan wordt. Het artikel is met de grootste zorg samengesteld. Nochtans kan de auteur geen verantwoordelijkheid aanvaarden voor enige schade van welke aard dan ook voortkomende uit gebreken in de inhoud.